Siła smakołyka – o roli jedzenia w treningu nosework i nie tylko

certyfikowany Zoopsycholog, Behawiorysta i Trener psów, instruktor Nosework Polska, Dogfitness i Rally-O

Magdalena Pabis

Jedzenie to dla psa coś znacznie więcej niż pożywienie – to źródło emocji, satysfakcji i potężny motor do działania. W treningu stanowi jedno z najskuteczniejszych narzędzi motywacyjnych, szczególnie w pracy wymagającej skupienia i precyzji, jaką jest nosework. Odpowiednio wykorzystane, pomaga budować komunikację między psem a człowiekiem, wzmacnia pożądane zachowania i sprawia, że nauka staje się dla psa przyjemnością.
W tym artykule przyjrzymy się, jak zbudować motywację pokarmową, jak nagradzać psa skutecznie i jak jedzenie wspiera naturalne instynkty – zarówno w noseworku, jak i w codziennym życiu.

Motywacja pokarmowa – fundament skutecznego treningu

Motywacja pokarmowa to chęć działania napędzana możliwością zdobycia jedzenia. Jest fundamentem większości zachowań, które pies podejmuje z własnej inicjatywy. Dla nas, trenerów i opiekunów, to narzędzie o ogromnej wartości – pozwala uczyć psa precyzyjnych zachowań, utrwalać dobre nawyki i wzmacniać więź z człowiekiem.
Budowanie motywacji pokarmowej to proces. Pies musi nauczyć się, że zdobywanie jedzenia poprzez współpracę z człowiekiem jest dla niego opłacalne, przyjemne i bezpieczne. Dzięki przemyślanym sesjom treningowym wprowadzamy jasną komunikację – pies zaczyna rozumieć, że jego działania mają wpływ na to, co otrzyma, a człowiek staje się częścią „gry o nagrodę”.

Jak budować motywację pokarmową – sięgając do łańcucha łowieckiego

Źródłem motywacji do zdobywania jedzenia jest instynkt łowiecki, zakorzeniony głęboko w naturze psa. Każdy pies – niezależnie od rasy – posiada wrodzoną sekwencję zachowań łowieckich: skanowanie → śledzenie → podchodzenie → pogoń → chwycenie → zabicie → posiadanie → rozszarpanie → konsumpcja.

W treningu warto uwzględniać te etapy, bo to one sprawiają psu największą satysfakcję. Co więcej, w zależności od rasy, niektóre ogniwa łańcucha są szczególnie silne – u chartów pogoń, u terierów chwycenie, a u retrieverów przynoszenie. Dlatego dobierając sposób nagradzania, warto uwzględnić, które elementy są dla naszego psa najbardziej atrakcyjne.
Wysoki poziom dopaminy pojawia się w fazach aktywności (pogoń, chwycenie), natomiast rozluźnienie i zaspokojenie – przy konsumpcji. Dlatego warto bawić się jedzeniem, pozwalać psu je „upolować” i zdobyć, zamiast tylko podawać nagrodę do pyska.

Dlaczego jedzenie jest najlepszym narzędziem treningowym

Podczas pracy z psem liczy się precyzja i emocje – a jedzenie pozwala połączyć oba te aspekty.
W porównaniu z zabawką ma wiele zalet:

• pozwala na dokładne nagradzanie w konkretnym momencie i miejscu (tzw. timing and placement)
• można je stosować wielokrotnie podczas jednej sesji,
• nie pobudza nadmiernie psa, co jest bardzo ważne w noseworku, gdzie emocje muszą być „wyśrodkowane”,
• uspokaja i wycisza – po przeszukaniu obniża się poziom hormonów stresu, a wzrasta poziom serotoniny – hormonu błogostanu.

Z kolei w przeciwieństwie do zabawki, jedzenie nie rozprasza i nie męczy. W treningach technicznych, gdzie liczy się koncentracja, to ogromna przewaga.

Przygotowanie do treningu i planowanie nagród

Dobrze zaplanowany system nagradzania to podstawa sukcesu.
Najpierw budujemy motywację pokarmową, dopiero potem wprowadzamy właściwy trening.
Zanim zaczniemy sesję, warto przygotować tzw. piramidę nagród – od smakołyków o niskiej wartości po te najbardziej atrakcyjne, które pojawią się za najtrudniejsze zadania.
Ważne: dla psa samo zdobywanie jedzenia jest często bardziej satysfakcjonujące niż jego zjedzenie. Dlatego warto uatrakcyjniać sposób podania – ukryć nagrodę, pozwolić psu ją znaleźć, wygrać mały „pojedynek” o smakołyka.

Behawioralne pułapki w nagradzaniu jedzeniem

Motywacja pokarmowa może zostać łatwo zniszczona przez niewłaściwe skojarzenia.

Kilka zasad, o których warto pamiętać:

• Rozważ, czy karmić psa w stresujących sytuacjach (np. podczas zabiegów weterynaryjnych). Może to spowodować, że jedzenie zacznie kojarzyć się z nieprzyjemnymi emocjami.

• Nie używaj jedzenia do przełamywania lęku przed ludźmi w nieodpowiedni sposób. Jeśli pies boi się kontaktu z człowiekiem, a on podaje mu smakołyka z ręki pies wchodzi w konflikt – chce smakołyka, ale boi się podejść. W takiej sytuacji lepiej, by człowiek odrzucił nagrodę na odległość. Pies nie poczuje się przymuszony do kontaktu budując jednocześnie pozytywne skojarzenie z człowiekiem (tzw. praca na uczuciu ulgi).

• Nie „pal miski”. Jeśli pies dostaje jedzenie tylko w treningu, a nie w spokojnym kontekście, może stracić poczucie bezpieczeństwa i równowagi. Zamiast palenia miski wydziel część pożywienia i podawaj aktywnie w treningu.

Sposoby nagradzania jedzeniem

Sposób podania nagrody ma ogromne znaczenie. Możliwości jest wiele:

• z ręki – do pyska, rzut, wyjadanie z dłoni,
• z ziemi – np. wahadełko, rozrzucenie smaków,
• z miski – wyścig z opiekunem, odłożona nagroda,
• w przedmiocie – tzw. „rosiczka”, pudełko, torba papierowa,
• maszynka do nagradzania na pilota (Manners Minder) – przydatna przy pracy na odległość,
• jackpot – wyjątkowo atrakcyjna nagroda za trudne zadanie, może być podana różnymi sposobami.

Nagradzanie w statyce i dynamice

Wybór sposobu nagradzania zależy od celu treningu, temperamentu psa i etapu pracy.

• Statyczne nagradzanie (podanie smakołyka do pyska, położenie na próbce zapachowej) pomaga w precyzyjnych zadaniach, np. przy nauce oznaczania zapachu, budowaniu świadomości zapachu

• Dynamiczne nagradzanie (rzucenie smakołyka, wyścig do miski, aktywne wyjadanie) buduje motywację, dodaje energii i pozwala psu realizować elementy łańcucha łowieckiego, urozmaica trening. Dynamiczne nagradzanie może być świetnym, motywującym sposobem nagradzania zaawansowanego psa poza ringiem po rozpracowaniu zagadki zapachowej.

Sygnały nagród – precyzja komunikacji w noseworku

Sygnały nagrody to obietnica otrzymania nagrody (smakołyka).

Ułatwiają psu zrozumienie, które zachowanie przyniosło mu korzyść i uprzedzają w jaki sposób nagroda zostanie mu podana.
Dzięki nim komunikacja staje się precyzyjna, a pies wie dokładnie, za co, kiedy i jak zostanie nagrodzony. W noseworku to szczególnie ważne, bo przy wykorzystaniu odpowiednich nagród pozwala nagrodzić psa w idealnym momencie, osiągnąć zamierzony cel treningowy, podkręcić motywację.

Warto stosować różne rodzaje sygnałów i nagród, aby pies wiedział, czego się spodziewać. Oto kilka przykładów:

• „yes” – nagroda do pyska,
• „am-am” – sygnał rzuconej nagrody,
• „free” – zwolnienie do nagrody z ręki, pomocne przy nauce przedłużonego targetu przy próbce zapachowej
• „ok” – zwolnienie do jedzenia z miski, zabawki
• „miska” – komenda do nagrody w misce.

Różnorodność markerów poprawia komunikację i ułatwia trening.

Odroczona nagroda – nauka cierpliwości i samokontroli

Odroczona nagroda to doskonałe narzędzie do nauki pracy z koncentracją na treningu.
Pies wie, że nagroda nadejdzie, ale musi na nią zapracować. Świetnie sprawdza się w nagradzaniu psa w pracy z próbkami wielokrotnymi. Pies otrzymuje nagrodę dopiero po oznaczeniu wszystkich próbek zapachowych.
Taki system uczy samokontroli, wytrwałości i buduje motywację do działania.

Jedzenie a realizacja łańcucha łowieckiego w treningu

Jedzenie pozwala bezpiecznie zrealizować poszczególne etapy łańcucha łowieckiego:

• skanowanie, śledzenie – wyszukiwanie zapachu/jedzenia, aktywne wyjadania smakołyków z ręki opiekuna
• pogoń – zabawa w „wahadełko”, gonienie smakołyka, wyścig opiekuna z psem do miski, wysyłanie psa do nagrody na wprost wykorzystywane w nauce rutyny startowej, „animizacja” jedzenia- jedzenia jest uciekającym zajączkiem w ręce opiekuna, które trzeba upolować
• chwycenie, rozszarpanie – rosiczka z jedzeniem, papierowa torba rzucona do rozszarpania
• konsumpcja – zjedzenie nagrody i wyciszenie po pracy.

Dzięki urozmaiconym sposobom nagradzania pies nie tylko uczy się, ale też zaspokaja swoje naturalne potrzeby łowieckie.

Smak motywacji – podsumowanie

Nagradzanie jedzeniem to narzędzie budujące motywację, zrozumienie i zaufanie.
W noseworku, gdzie emocje, skupienie i satysfakcja są równie ważne jak technika – rola jedzenia jest nieoceniona. Dobrze dobrana, przemyślana i atrakcyjna nagroda sprawia, że pies chce współpracować – nie z obowiązku, lecz z silnej, wewnętrznej motywacji i radości. A to właśnie ta radość jest prawdziwą siłą każdego treningu.